Broek in Waterland

Broek in Waterland met (per 01-07-2015) 2644 inwoners is een pittoresk dorp dat vlak boven Amsterdam ligt. Omringd door weilanden en water biedt het de nodige rust als tegenpool van Amsterdam.

Maar dit betekent natuurlijk niet dat er in Broek in Waterland niks te doen is. U kunt er fietsen, kanoën, een bezoekje brengen aan verschillende monumenten, lekker uit eten of gewoon een wandeling maken door het beschermde dorpsgezicht.  Dat veel mensen geïnspireerd raken door de pittoreske uitstraling van Broek in Waterland blijkt uit het feit dat een relatief groot aantal kunstenaars die zich de afgelopen jaren in Broek in Waterland hebben gevestigd en galerieën hebben geopend.

Prachtige huizen

Broek in Waterland was in de zeventiende en achttiende eeuw het meest welvarende dorp in Waterland. Veel reders, kapiteins en rijke kooplieden verlieten Amsterdam om buiten te gaan wonen. De Broekers kwamen openlijk uit voor hun rijkdom en lieten deftige huizen met prachtige interieurs bouwen. In een aantal monumentale woningen zijn de originele interieurs nu nog te bezichtigen. U kunt deze huizen ook herkennen aan de pastelkleuren waarin ze geschilderd zijn. In de arme periode van Broek in Waterland werden de huizen vooral in grijstinten geverfd. In het verleden stond Broek in Waterland bekend om haar netheid. Veel reisbeschrijvingen van buitenlandse toeristen uit de achttiende en negentiende eeuw vertellen hierover.

In het centrum van Broek in Waterland is het overgrote deel van de bebouwing voor 1850 gebouwd. Tot 1940 zijn de bouwactiviteiten beperkt gebleven. Eén huis werd veelal door  meerdere families bewoond.

In tegenstelling tot wat u misschien op het eerste gezicht zou verwachten, is Broek in Waterland aanvankelijk geen boerendorp maar een schippersdorp. Dit blijkt uit de toewijding van de parochiekerk aan de H. Nicolaas, die de patroon was van kooplieden en zeevaarders. In 1596 wilde men een vroedschap instellen als volksvertegenwoordiging. Dit werd echter verworpen met het argument dat een groot deel van de mannen vrijwel permanent op zee voer en het dus nooit mogelijk was om alle burgers bij elkaar te krijgen.

Na de zeevaart

In de zeventiende eeuw ging het met de Broeker zeevaart snel bergafwaarts. Rond 1700 was de voornaamste bron van inkomsten de intensieve veehouderij die vooral vanaf 1650 in rap tempo was opgekomen. Het nabije Amsterdam was een gretige afnemer van verse zuivelproducten die per schuit werden aangevoerd. Veepest en overstromingen maakten een abrupt einde aan deze veehouderij in de eerste helft van de achttiende eeuw. In de loop van de achttiende en negentiende eeuw waren het vooral de handel en het verzekeringswezen waarmee de inwoners hun geld verdienden.

Unieke woningbouw

De wijze waarop de ‘economische geschiedenis’ haar stempel heeft gedrukt op de bebouwing van het dorp mag zeker interessant genoemd worden en is uniek in Nederland. De huizen liggen losjes gegroepeerd rondom het ‘Havenrak’, een natuurlijke verwijding van het watertje de Ee, dat als havenbekken dienst deed. In de beginjaren van de Tachtigjarige oorlog werd het dorp grotendeels verwoest en daarna als schippersdorp weer opgebouwd. Het traditionele Broeker huis stond vanwege de slappe bodem uit één bouwlaag en was geconstrueerd met een houtskelet en houten wanden.

De huizen waren langwerpig van vorm en bestonden uit een ‘voorhuis’ met één of twee woonvertrekken daarachter. De massale overschakeling op de veehouderij na 1650 heeft tot een huistype geleid dat nergens anders in Nederland voorkomt. De oude huizen bleven namelijk gewoon bestaan maar werden aan de achterkant uitgebreid  met een boerderijgedeelte. Dit kreeg de vorm van een vierkante ‘tas’ of ‘hooischuur’, waarlangs in de ‘buitenstijlruimte’ aan één of twee zijden vee kon worden opgesteld. Dit ‘vierkant’ werd bij sommige huizen na de teruggang van de veehouderij weer verwijderd. Bij anderen werd het als extra woonvertrek gebruikt.

Nog steeds kunt u genieten van de schoonheid van het dorp met zijn beeldbepalende panden en de gerestaureerde kerk. De Broeker Kerk is van half mei tot eind september opengesteld voor bezoekers. Het prachtige interieur met een plafondschildering van rond 1700 en gebrandschilderd raam uit 1640 is zeker het bezichtigen waard. Ook is er in de kerk veel praktische informatie over het dorp en de gemeente Waterland te verkrijgen.

De vereniging Oud Broek in Waterland vertelt u graag meer vertellen over de historie van deze Waterlandse kern. U bereikt hen via telefoonnummer (020) 403 83 03 of via de website www.oudbroek.nl.